Dobór zaczyna się od strumienia świeżego powietrza, a nie od modelu z katalogu. Trzeba policzyć, ile metrów sześciennych na godzinę potrzebuje dom, żeby powietrze pozostało świeże. Polska norma podaje minimum około 20 m3/h na osobę. Do tego dochodzą stałe wartości dla pomieszczeń mokrych: kuchnia z kuchenką gazową 70 m3/h, kuchnia z płytą elektryczną 30 do 50 m3/h, łazienka 50 m3/h, a wydzielone WC 30 m3/h. Sumę strumieni wywiewu porównuje się z minimalną krotnością wymian dla całej kubatury i przyjmuje wartość większą. Nocą wentylacja może zejść niżej, dlatego jednostka powinna mieć kilka biegów. Krok po kroku pokazuje to poradnik jaka wydajność rekuperacji, a wstępny wynik wyliczysz w kalkulatorze doboru rekuperacji.
Sprawny system jest zrównoważony, czyli suma powietrza nawiewanego równa się sumie wywiewanego. Gdy nawiew przeważa, w domu rośnie ciśnienie i powietrze ucieka nieszczelnościami. Gdy przeważa wywiew, podciśnienie wciąga chłód oraz kurz szczelinami, a przy kominku pogarsza ciąg. Nawiew kieruje się do stref czystych, takich jak sypialnie, salon i gabinet. Wywiew zbiera zużyte powietrze ze stref brudnych: kuchni, łazienki, pralni oraz WC. Powietrze przepływa z jednych pomieszczeń do drugich, dzięki czemu cały dom jest przewietrzany, a wilgoć i zapachy nie zalegają.
Żeby ten obieg działał, powietrze musi mieć drogę pod drzwiami lub przez kratki przelotowe. Standardem jest szczelina około 1 do 2 cm pod skrzydłem albo tuleja przelotowa w ścianie. Bez tego zamknięte drzwi odcinają sypialnię od wywiewu i nawiew się tam dławi.
Anemostaty to okrągłe kratki na końcach kanałów. W jednym pomieszczeniu nawiewnik i wywiewnik umieszcza się po przeciwnych stronach, w odstępie co najmniej 2 m, żeby świeże powietrze nie uciekało od razu do wywiewu. Kratki sytuuje się zwykle pod sufitem, z dala od miejsc, w których ludzie siedzą, bo bezpośredni strumień chłodnego powietrza bywa odczuwalny. Liczbę i średnicę anemostatów dobiera się do strumienia dla danego pomieszczenia, a potem doprecyzowuje na etapie regulacji instalacji. Same przewody rozprowadza się według zasad opisanych w sekcji kanały wentylacyjne.
Dobrego systemu nie złoży się na oko. Projekt zaczyna się od bilansu powietrza dla każdego pomieszczenia, potem wyznacza trasy kanałów, ich średnice i opory, a na końcu dobiera centralę z zapasem na najwyższym biegu. Uwzględnia też czerpnię i wyrzutnię, tłumiki hałasu oraz odprowadzenie skroplin. Dobrze policzona sieć kanałów pracuje cicho i nie wymusza pełnej mocy wentylatora. Wybór samego urządzenia ułatwia przegląd w dziale centrale wentylacyjne, a kolejność prac na budowie opisuje montaż rekuperacji.
W domu jednorodzinnym standardem jest układ centralny: jedna centrala i sieć kanałów rozprowadzona po całym budynku. Daje najwyższy odzysk ciepła, rzędu 85 do 95 procent dla dobrych wymienników przeciwprądowych, oraz cichą i równą pracę. Wariant decentralny to pojedyncze jednostki w ścianach zewnętrznych, z ceramicznym wymiennikiem regeneracyjnym pracującym naprzemiennie. Raz jednostka wyrzuca ciepłe powietrze i nagrzewa ceramikę, raz nabiera zimne i oddaje mu zmagazynowane ciepło. Montaż jest prosty, bez kanałów, więc taki układ sprawdza się w mieszkaniu i przy modernizacji. Odzysk bywa jednak tylko częściowy, a jednostek trzeba kilka. Pełne zestawienie kosztów i ograniczeń znajdziesz w tekście centralna czy decentralna.
Dobór rekuperacji to ciąg decyzji, które wynikają jedna z drugiej. Najpierw liczba, czyli wymagany strumień powietrza. Potem bilans nawiewów i wywiewów oraz logika stref czystych i brudnych. Dalej rozmieszczenie anemostatów i drożność przepływu, a na końcu architektura systemu i konkretne urządzenie. Każdy z tych kroków najlepiej oprzeć na projekcie pod rzeczywisty rozkład domu, bo dobrze dobrana centrala pokrywa potrzeby z zapasem, ale bez przewymiarowania. Bieżącą obsługę filtrów i wymiennika opisuje sekcja eksploatacja.
Jednostki ścienne montowane w otworze w ścianie nie wymagają rozprowadzania kanałów po domu. To realna opcja dla modernizacji, choć odzysk ciepła bywa niższy niż w centrali. Wyjaśniam, jak działają parami i gdzie mają sens.
W domu bez pięter kanały wentylacyjne prowadzi się poziomo: nad sufitem podwieszanym albo nad stropem, na poddaszu nieużytkowym. Pokażę, którędy je puścić i jak nie wydłużyć tras ponad rozsądek.
Liczba nawiewów i wywiewów wynika z funkcji pomieszczeń i norm przepływu, a nie z metrażu. Pokażę, gdzie planować nawiew, gdzie wywiew i jak zbilansować oba strumienie, żeby dom oddychał równomiernie.
Kanałowa centrala obsłuży cały dom, a rekuperatory ścienne pracują parami w pojedynczych pokojach. Porównuję odzysk ciepła, hałas i koszty obu podejść, żebyś wiedział, które pasuje do Twojej sytuacji.
Wentylacja grawitacyjna nie kosztuje nic w eksploatacji, ale działa tylko wtedy, gdy pogoda pozwala. Rekuperacja kontroluje strumienie i odzyskuje ciepło, tylko trzeba za nią zapłacić. Porównuję oba systemy bez uproszczeń.
Gruntowy wymiennik ciepła wstępnie ogrzewa powietrze zimą i lekko chłodzi je latem, zanim trafi do rekuperatora. Sprawdzam, jak pracują trzy typy GWC, co realnie dają i kiedy ta dobudowa naprawdę się broni.
Wydajność rekuperacji nie bierze się z cennika ani z metrażu na oko. Wylicza się ją z trzech warunków normy wentylacyjnej. Policzmy je krok po kroku na przykładzie konkretnego domu.
Źle dobrany rekuperator to najdroższy sposób na głośny i duszny dom. Pokażę, jak policzyć wymaganą wydajność dwiema metodami, po co zapas na spręż i jak czytać sprawność odzysku z kart katalogowych.
Sumuje się strumienie wywiewu z pomieszczeń: kuchnia z kuchenką gazową 70 m3/h, kuchnia elektryczna 30 do 50 m3/h, łazienka 50 m3/h, WC 30 m3/h. Osobno liczy się nawiew około 20 m3/h na osobę oraz minimalną krotność wymian dla kubatury i przyjmuje wartość większą. Do wyniku dodaje się zapas na najwyższym biegu.
Polska norma wentylacji budynków mieszkalnych podaje minimum około 20 m3/h świeżego powietrza na osobę, ale nie mniej niż jedna wymiana powietrza w pomieszczeniu na godzinę. Nocą strumień można obniżyć, dlatego centrala powinna mieć regulację biegów.
To zrównoważenie systemu, w którym suma powietrza nawiewanego równa się sumie wywiewanego. Przy przewadze nawiewu rośnie ciśnienie i powietrze ucieka nieszczelnościami, a przy przewadze wywiewu podciśnienie wciąga chłód i kurz oraz pogarsza ciąg kominka. Dlatego strumienie równoważy się już na etapie projektu.
Nawiew kieruje się do stref czystych, takich jak sypialnie i salon, a wywiew do stref brudnych, czyli kuchni, łazienki i WC. W jednym pomieszczeniu nawiewnik i wywiewnik rozsuwa się na przeciwne strony, w odstępie co najmniej 2 m, aby świeże powietrze nie uciekało od razu do wywiewu.
Tak, projekt jest podstawą dobrego doboru. Zawiera bilans powietrza dla każdego pomieszczenia, trasy i średnice kanałów, opory przepływu oraz dobór centrali z zapasem. Uwzględnia też czerpnię, wyrzutnię, tłumiki hałasu i odprowadzenie skroplin. Bez tego łatwo o hałas, niezrównoważony przepływ i pracę na pełnej mocy.
W domu jednorodzinnym zwykle wybiera się układ centralny z jedną centralą i siecią kanałów, bo daje najwyższy odzysk ciepła, rzędu 85 do 95 procent, oraz cichą pracę. Wersja decentralna, z jednostkami w ścianach, ma prostszy montaż i sprawdza się w mieszkaniu lub przy modernizacji, ale odzysk bywa tylko częściowy.
Centralę dobiera się do policzonego strumienia z rozsądnym zapasem, a nie z dużym nadmiarem. Zbyt duża jednostka kosztuje więcej i pracuje głośniej, zbyt mała stale chodzi na najwyższym biegu i szybciej się zużywa. Właściwy punkt pracy to około 60 do 70 procent maksymalnej wydajności.